Nước mắm cốt – của hiếm, không phải ai cũng biết

Nước mắm cốt là loại nước mắm làm thủ công, chất lượng thượng hạng. Vì chỉ rút nước cốt đầu tiên, sản lượng hạn chế, chứ không đại trà như nước mắm pha từ nước chắt lần 2, lần 3…(còn gọi là “nước long”). Do vậy, với hầu hết người tiêu dùng bình thường, nước mắm cốt rất … bí ẩn.

Sau khi đã rút hết nước cốt đầu tiên, theo truyền thống, bà con làng nghề hòa muối với nước đến độ bão hòa, rồi đổ vào thùng chượp cá. Sau một thời gian ngắn, sẽ rút được một loại nước mắm, gọi là “nước long”. Rút ra lần thứ nhất ngay sau nước cốt, gọi là “nước long 1”. Tiếp tục đổ nước muối hòa tan vào thùng chượp, rồi lại rút tiếp ra “nước long 2”, tiếp tục như thế, sẽ có nước long 3, 4…
Nước mắm long là nước mắm thứ cấp. Độ đạm thấp, vị thơm ngon không còn tinh khiết như nước mắm cốt .

Một thùng chượp cá, chỉ có lượng nước mắm cốt nhĩ nhỏ, trong khi các loại nước mắm long sẽ nhiều hơn gấp 3 gấp 4 (tùy thuộc vào số lần đổ thêm nước muối hòa tan vào đó). Như vậy, xét về mặt giá thành, nước mắm cốt phải cao gấp 3, 4 lần so với nước mắm long. Xét về chất lượng, nước mắm cốt thực sự tinh khiết, độ dinh dưỡng cao, hương vị đậm đà của thứ nước mắm nguyên chất.
Nói về những ưu việt của nước mắm cốt, người sành ăn có thể nói ngay: Dùng làm nước chấm với thịt luộc, rau củ quả luộc, cá hấp thì không cần pha chế gì, để giữ vị tinh khiết của nước mắm và vị thơm ngon, đậm đà của món ăn.
Nhiều đầu bếp lâu năm cho biết để “giữ tiếng”, họ phải tìm “mối” cung cấp nước mắm cốt để dùng khi ướp thịt, cá cho săn chắc thịt, tạo được vị ngọt đằm (do đạm tự nhiên trong nước mắm), giữ vị tươi của thực phẩm và màu sắc tự nhiên của rau củ. “Cứ thử ướp một chút nước mắm cốt chung với các thứ gia vị khác như hành tỏi, tiêu, gừng sả… sẽ thấy nó khuếch đại mùi vị lên. Đảm bảo nghe mùi là…chảy nước miếng” – Một đầu bếp chuyên nghiệp đã tiết lộ như thế.
Các chị em nội trợ còn có một bí quyết nữa cho nồi canh, món xào được thơm ngon, đậm đà, ấy là khi gần bắc nồi ra khỏi bếp, chỉ cần nêm vào 1- 2 thìa nước mắm cốt là nhận thấy ngay sự ngon lành khác biệt
Không chỉ thơm ngon, nước mắm cốt còn rất lành tính. Bản thân nước mắm cốt đã là sản phẩm hoàn toàn sạch, ở đó chỉ có cá và muối (tỉ lệ muối 25-27%), một môi trường mà không một loại khuẩn có hại nào tồn tại được.
Nước mắm chính hiệu được làm từ nhà thùng truyền thống cũng được xem là “bạn đồng hành” hữu ích của các thợ lặn

“Ông bà mình hay lắm, kiểm định công dụng của nước mắm cốt bằng chính kinh nghiệm chế biến và sử dụng cách đây cả trăm năm.. Thế hệ trước đâu có biết nước mắm chứa đầy đủ các chất bổ dưỡng như đạm acid amin, đặc biệt là các acid amin không thay thế như leucin, valin, isoleucin, methionin, phenylalanin…các vi khoáng thể như I-ốt, sắt, kẽm…được tồn tại ở dạng hoàn toàn tự nhiên, nên rất dễ hấp thụ. Chỉ biết dùng hàng ngày thấy khỏe, thấy có sức là đủ rồi”. Một thợ lặn chuyên nghiệp ở vùng đảo Phú Quốc không ngần ngại cho biết như vậy.
Những người làm nghề lặn biển có một “bài” dưỡng sức rất hay. Họ thường hớp những ngụm nước mắm cốt để giữ năng lượng, giữ ấm cho cơ thể, khi phải hứng gió, phơi sương, dầm mình trong nước.